ΘΕΟΦΑΝΗΣ Ο ΚΡΗΣ (ΕΡΤ 1, 27 Απριλίου 1986)

ΘΕΟΦΑΝΗΣ Ο ΚΡΗΣ

Σενάριο – Κείμενο: Βασίλης Πολύζος

Σκηνοθεσία: Γιώργος Μπαλλής – Βασίλης Πολύζος

Βυζαντινοί ύμνοι και αυτοσχεδιασμοί: Μανώλης Χατζημάρκος, 

από τη "Συλλογή ζωντανών ηχογραφήσεων, 1971-1983» 

του Βασίλη και της Ελένης Πολύζου 

Ανάγνωση κειμένων: Βασίλης Πολύζος, Γιώργος Μπαλλής

Το ημίωρο αυτό ντοκιμαντέρ για το έργο και την εποχή 

του περίφημου αγιογράφου Θεοφάνη Μπαθά ή Στρελίτζα,

κυριότερου εκπροσώπου της λεγόμενης Κρητικής Σχολής 

της μεταβυζαντινής ζωγραφικής προβλήθηκε για πρώτη

φορά από την τηλεόραση της ΕΡΤ στις 27 Απριλίου 1986,

ακριβώς τριάντα χρόνια από σήμερα! Θεωρώ σημαδιακό

το γεγονός, ότι αξιώνομαι να παρουσιάσω σήμερα μια κόπια

(από βιντεοκασέτα) της ταινίας αυτής, που την αφιερώνω

στη μνήμη του Γιώργου Μπαλλή.

Ο ερχομός του Θεοφάνη στα 1527, στα Μετέωρα (όπως το 

σημειώνει ο ίδιος στην κτιτορική επιγραφή του Άι-Νικόλα 

του Αναπαυσά) , είναι το πρώτο γνωστό μνημείο-ορόσημο 

που ιστορήθηκε από Κρητικό ζωγράφο στην ηπειρωτική Ελλάδα. 

Ορόσημο -γιατί η ανανεωτική τέχνη του μεγάλου αυτού 

καλλιτέχνη επηρέασε τη μνημειακή ζωγραφική σε αφάνταστα

ευρύτερο χώρο στα χρόνια που ακολούθησαν. Για όλα αυτά

γίνεται κατά το δυνατον λόγος στην ταινία.

Το ντοκιμαντέρ είχε γυριστεί για λογαριασμό της εκπομπής

"Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα"

Βασίλης Πολύζος , 27 Απριλίου 2016

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ: ΜΙΚΡΑ ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ (ΕΡΤ 1, 26-7-1987)

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ / ΕΡΤ 1, 26-7-1987
Ο ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΟΛΥΖΟΣ
ΠΑΙΡΝΟΝΤΑΣ ΜΕΡΟΣ ΣΤΟ ΨΑΡΕΜΑ ΜΕ ΓΡΙ ΓΡΙ
ΑΝΟΙΧΤΑ ΣΤΟΝ ΠΑΓΑΣΗΤΙΚΟ
ΚΙ ΑΚΟΜΑ ΠΙΟ ΠΕΡΑ
ΓΡΑΦΕΙ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΟ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ
ΜΙΚΡΑ ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ
ΣΕ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ
ΣΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ “ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ Η ΑΘΗΝΑ”

ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ: «ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΚΑΝΑΚΑΚΙΣ» (ΕΡΤ-1, 20-4-86)

ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ: «ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΚΑΝΑΚΑΚΙΣ» (ΕΡΤ-1, 20-4-86)

Ένα δεκάλεπτο ντοκιμαντέρ μου
για τον ρεθυμνιώτη ζωγράφο Λευτέρη Κανακάκι
με αφορμή μια αναδρομική έκθεση το 1986 στην Εθνική Πινακοθήκη
για το έργο του.
Το ντοκιμαντέρ αυτό έγινε με την προτροπή και την πολύτιμη συμμετοχή
του φίλου Μάνου Στεφανίδη, επιμελητή τότε της Εθνικής Πινακοθήκης,
ο οποίος και εμφανίζεται σε συνέντευξη μαζί μου στη διάρκεια της ταινίας.
Η μουσική που ακούγεται είναι από το έργο 
«Εικόνες για μια Έκθεση» του Μουσόργκσκι,
και στο τέλος
μια γραμμή από το «Άξιον Εστί» του Θεοδωράκη(Ελύτης).

Ο Λευτέρης Κανακάκις έφυγε από τη ζωή πολύ νωρίς,
μόλις πενήντα χρονών, στις 2 Ιανουαρίου 1985.
Το ντοκιμαντέρ έγινε για λογαριασμό της τηλεοπτικής εκπομπής
«Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα».
Το παρουσίασα ο ίδιος στις 20 Απριλίου 1986.
Το αφιερώνω και σήμερα στη μνήμη του.

Βασίλης Πολύζος 2 Ιανουαρίου 2016

ΕΝΑ ΣΠΑΝΙΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ: Αηδονίσματα στον όρθρο των Χριστουγέννων (video)

ΕΝΑ ΣΠΑΝΙΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ:
ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 1983 

Συνήχηση Μάνου Κατράκη, Μανώλη Χατζημάρκου, 

 Άγγελου Σικελιανού και Πέτρου Μπερεκέτη.

ΤΟ VIDEO

Απόσπασμα από τη μικρή ταινία 

«Αηδονίσματα στον όρθρο των Χριστουγέννων», 

σε σενάριο Βασίλη Πολύζου και σκηνοθεσία Στέλιου Μωραΐτη.
Προβλήθηκε στην εκπομπή
"Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα" (ΕΡΤ-1) Χριστούγεννα 1983

ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Η ηχογράφηση του Μάνου Κατράκη 

είχε γίνει λίγο καιρό πριν, 

στο νοσοκομείο όπου νοσηλευόταν.

Διαβάζει, για τους σκοπούς της ταινίας, 

το απόσπασμα που του είχα σημειώσει από το ποίημα 

«Μήτηρ Θεού» του Άγγελου Σικελιανού,

από τον τρίτο τόμο  του Λυρικού Βίου, που του έστειλα.

Με συγκίνηση βλέπω κάθε φορά που ανοίγω το βιβλίο 

τις «ανάσες» τον «τονισμό» και τις «παύσεις» 

που έχει σημαδέψει με το χέρι του ο Μάνος Κατράκης 

επάνω στο απαγγελλόμενο κείμενο. 

(Τις δημοσιεύω εδώ για πρώτη φορά, 

δείτε συνημμένες φωτογραφίες).

 Ίσως είναι το τελευταίο ποίημα που έχει απαγγείλει 

για δημόσια παρουσίαση ο Μάνος Κατράκης.

Η ηχογράφηση του Μανώλη Χατζημάρκου έγινε 

στο ίδιο περίπου διάστημα στη Μονή Πεντέλης. 

Τον ακούμε να ερμηνεύει ένα απόσπασμα

από το κράτημα «Και Ευλογημένος»
(από τη σύνθεση "Θεοτόκε Παρθένε")

του μεγάλου μελοποιού Πέτρου Μπερεκέτη (17^ος-18^ος αι.)

Βασίλης Πολύζος, 26 Δεκεμβρίου 2015

ΤΑ ΜΑΓΙΚΑ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΜΟΣΧΟΥ (απόσπασμα από ένα ντοκιμαντέρ)

ΤΑ ΜΑΓΙΚΑ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΜΟΣΧΟΥ
Στη μνήμη του
Μικρό απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ
ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ που έκανα για τον Αριστείδη Μόσχο
αρχές του 1987, για λογαριασμό της τηλεοπτικής εκπομπής
«Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα».
Συναντηθήκαμε στο Λαϊκό Σχολείο Παραδοσιακής Μουσικής
που είχε ιδρύσει ο ίδιος και επί δύο αξέχαστες μέρες
μου μιλούσε εκ βαθέων και με τη φλόγα που διαρκώς
τον έκαιγε, για την τέχνη του, για την παράδοση και για τις
αναμνήσεις του, τις χαρές και τις πίκρες του.
Από το σπάνιο εξομολογητικό και μουσικό υλικό που
κατέγραψα προήλθαν δύο ντοκιμαντέρ μου, το ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ
ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ και το ΣΑΝΤΟΥΡΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ.
Το πρώτο (από το οποίο και το σημερινό απόσπασμα,
όπου τον συνοδεύει με τραμπούκα ο Σπύρος Γλένης)
 το παρουσίασα από την ΕΡΤ-1 στις 19 Απριλίου 1987
και το ΣΑΝΤΟΥΡΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ στις 22 Μαρτίου
της ίδιας χρονιάς. Περισσότερα άλλη φορά. 
Βασίλης Πολύζος, 22.12.2015

Βασίλης Πολύζος, η Αμφιλοχία χορεύει (ΕΡΤ 1, Ιούνιος 1986)

Η ΑΜΦΙΛΟΧΙΑ ΧΟΡΕΥΕΙ (ΕΡΤ 1, 1986)
Σκηνοθεσία και παρουσίαση: Βασίλης Πολύζος

ΤΟ ΘΕΜΑ
Θέλησα σε σύντομο χρόνο (ενός σχεδόν «δημώδους βιντεοκλίπ»!) να δώσω το θέμα των παραδοσιακών μας χορών με τη δική μου αντίληψη. Όχι σαν είδος μουσειακό και «στημένο» για τα πανηγύρια, αλλά μέσα στον καθημερινό φυσικό και πολιτισμικό μας χώρο με τη ζωή να ξετυλίγεται ολόγυρα και να συνοδεύει τους χορούς με οικειότητα (δείτε
μικρές παρεμβολές ανάμεσα σε κάθε χορευτικό ).  Και θέλησα ακόμη να το συνδέσω με τη
μεγάλη έντεχνη μουσική μας και να δείξω τη στενή επαφή τους. Έτσι το όλο θέμα εισάγεται
με τη σύνθεση «κλέφτικος χορός» του Σκαλκώτα πάνω σε εικόνες απέριττου φυσικού κάλλους, πριν η κάμερα περάσει στο πρώτο χορευτικό. Και στον τελευταίο χορό, σχεδόν χωρίς να το πάρουν είδηση οι χορευτές (και εμείς), η ίδια μουσική του Σκαλκώτα οδηγεί
πλέον τα βήματά τους. Για να περάσει μετά, σε μια πολιτισμική σύντηξη χώρου και χρόνου, στην  ίδια τη φύση που κι αυτή πλέον σέρνει το χορό σε ένα μεγάλο «τράβελινγκ». Είναι η ώρα που συντελούνται τα «μικρά θαύματα». Και οι χορευτές βγαίνουν θριαμβικά μέσα από τα δέντρα και μέσα από τη θάλασσα. Αυτά.
Και όπου τα μέσα είναι ελάχιστα υπάρχει και ο ιατήρ πάντων συμβολισμός.

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΤΩΝ ΠΕΡΑΣΜΕΝΩΝ
Από τη συνεργασία μου (1983-1987) με την τηλεοπτική εκπομπή της ΕΡΤ «Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα» προέκυψαν κάπου 40 ντοκιμαντέρ στα οποία είχα κάνει την έρευνα και το σενάριο, σε μερικά από αυτά και τη σκηνοθεσία. Σημειώνω ότι από τον Οκτώβρη του 1985 μέχρι και τον Ιούνιο  1987 είχα επίσης τη θεματική επιμέλεια καθώς και την παρουσίαση της εκπομπής αυτής. Στην τελευταία αυτή περίοδο ανήκει και το ταινιάκι (διάρκεια 8 λεπτά)
«Η Αμφιλοχία Χορεύει» γυρισμένο με βιντεοκάμερα το 1986 σε δική μου σκηνοθεσία, που το παρουσίασα στην εκπομπή της 8 Ιουνίου 1986. Η σημερινή ανάρτηση εδώ είναι από το προσωπικό μου αρχείο από την  εκπομπή εκείνη, (ελπίζω να είμαι ακόμη αναγνωρίσιμος!).
Βασίλης Πολύζος 

ΜΕΤΕΩΡΑ, Οδοιπορικό για μια ταινία (4, τελευταίο), ΕΡΤ-1, 23-12-1984, 22-12-1985 / Το Σήμαντρο

                Βασίλης Πολύζος
   METEWPA
          κείμενο για μια ταινία (4)             
              συνέχεια από τις προηγούμενες
              αναρτήσεις (13.4./15.4./23.4.14)
              

                        ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ

Cτις μονές των Μετεώρων μπορείς να
αγοράσεις κασέτες με ψαλμωδίες, εικόνες
βυζαντινής τεχνοτροπίας –που παράγονται
σε μεγάλες ποσότητες στην Καλαμπάκα και
αλλού- βιβλία σε χαρτί ιλουστρασιόν με την
ιστορία των μονών, πολύπτυχα με έγχρωμες
φωτογραφίες.
Το καλοκαίρι η τουριστική κίνηση είναι
ζωηρή, ενώ ο χειμώνας είναι, ας πούμε,
«μορτ σαιζόν». Οι γυναίκες μπορούν να
επισκεφτούν τα μοναστήρια «ευπρεπώς και
κοσμίως ενδεδυμέναι».
Σήμερα τα Μετέωρα έχουν στραμμένα τα
μάτια τους προς την Καλαμπάκα. Τα πέντε
χιλιόμετρα απόσταση, που σε άλλους καιρούς
χρειάζονταν δύο ώρες κοπιαστική οδοιπορία,
εκμηδενίστηκαν από τον αυτοκινητόδρομο,
που φτάνει μέχρι τα σκαλοπάτια των μονα-
στηριών.
Η πόλη είναι δεμένη με τα Μετέωρα. Τους
χειμερινούς μήνες δείχνει ήσυχη κι ανέμελη.
Ετοιμάζεται όμως για το καλοκαίρι. Που
θα πάρει μια εντελώς διαφορετική όψη.
Τουρίστες με πολύχρωμα πουκάμισα,
ξεβαμμένα μπλουτζίν, σακίδια και φωτο-
γραφικές μηχανές, θα γεμίσουν τους δρόμους,
τις πλατείες και τα ξενοδοχεία της. Η
Καλαμπάκα μπορεί να είναι μακριά από τη
θάλασσα. Έχει όμως τη δική της τουριστική
ταυτότητα, μοναδική στον κόσμο: το πέτρινο
δάσος των Μετεώρων.

              
                ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΤΕΩΡΟ
Aπέναντι στο Μεγάλο Μετέωρο, στο πλάτωμα
που παρκάρουν τα αυτοκίνητα ο Κερδώος
Ερμής έχει στήσει μικρομεσαίο μετερίζι. Εδώ
μπορείς να βρεις τα πάντα. Ξύλινα γουδιά,
κομπολόγια, φυλαχτά, καθρεφτάκια, σλάιντς,
αλυσιδάκια, τσιγάρα, μπαταρίες, καμινέτα,
γλυκά του κουταλιού, τσίκλες για την ανηφόρα,
πλατύγυρα καουμπόικα καπέλα, ακόμη και
νεροπίστολα για τα παιδιά.

               ΦΩΣ ΙΛΑΡΟΝ

Wρα εσπερινή στου Βαρλαάμ. Ο ήλιος
αρχίζει να γέρνει. Τ φως λιγοστεύει στους
βράχους. Σε λίγο θ’ ανάψουν τα φώτα στην
Καλαμπάκα. Στο δρόμο για τα Τρίκαλα
ετοιμάζονται τα ξενυχτάδικα. Ένας μοναχός
προσφέρεται να μας μιλήσει στη γλώσσα
της καμπάνας, του τάλαντου και του
σήμαντρου.

Το φως λιγοστεύει στους βράχους. Γίνεται
ρόδινο κι απαλό.

Φως ιλαρόν.

Βασίλης Πολύζος, 1984

........................................................................................

Το Σήμαντρο
μια ζωγραφιά του Βασίλη Πολύζου
2008

......................................................................

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Η ταινία-ντοκιμαντέρ ΜΕΤΕΩΡΑ γυρίστηκε για λογαριασμό
της εκπομπής Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα και προβλήθηκε
από την ΕΡΤ-1 στις 23 Δεκεμβρίου 1984, και ξανά στις
22 Δεκεμβρίου 1985.

Συντελεστές της ταινίας:

έρευνα, σενάριο και κείμενo
ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΟΛΥΖΟΣ

σκηνοθεσία
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΛΛΗΣ

video κάμερα
ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ

video μοντάζ
ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΤΖΗΧΙΔΙΡΟΓΛΟΥ

ήχος μοντάζ
ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΕΛΜΑΤΖΟΓΛΟΥ

σπικάζ
ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΟΛΥΖΟΣ
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΛΛΗΣ

Στούς βυζαντινούς ύμνους
ακουγόταν η φωνή
του ΜΑΝΩΛΗ ΧΑΤΖΗΜΑΡΚΟΥ


Β.Π., Απρίλης 2014 

ΜΕΤΕΩΡΑ, οδοιπορικό για μια ταινία (3), ΕΡΤ-1, 23-12-84, 22-12-85

                Βασίλης Πολύζος
   METEWPA
          κείμενο για μια ταινία (3)
συνέχεια από τις προηγούμενες αναρτήσεις (13.4./15.4.14)


               ΑΠΡΑΓΜΩΝ ΒΙΟΣ - ΖΗΤΕΙΑ

Tα Μετέωρα, όπως όλα τα ορθόδοξα
μοναστήρια της Ανατολής, παρουσίαζαν
πνευματική ομοιογένεια μεταξύ τους.
Οι σκοποί και τα ιδεώδη που υπηρετούσαν
ήταν κοινά: Η «άρνησις του κόσμου», η
«νέκρωσις της σαρκός», η «ιερά ησυχία»,
ο «θεωρητικός και απράγμων βίος».
Όπως επιγραμματικά διατύπωσε ο πατριάρχης
Ιερεμίας Β΄ που πέθανε στα 1595, οι μοναχοί
«έργον έν έχουσιν, το εξυμνείν Θεόν και την
αυτών εμπόνως ζητείν σωτηρίαν».

Από τον 17^ο αιώνα, με την υποστήριξη των
ηγεμόνων της Βλαχίας και της Μολδαβίας,
οι μονές των Μετεώρων απόχτησαν πλούσια
μετόχια στις παραδουνάβιες ηγεμονίες.
Πολύ συχνά, αντιπρόσωποι των μοναστηριών
επιχειρούσαν μεγάλες περιοδείες, «χάριν
ζητείας και ελέους», στις ρουμανικές χώρες
και στη Ρωσία. Ο θεσμός της «ζητείας»
αναπτύχθηκε στα χρόνια της τουρκοκρατίας.
Έφερνε σημαντικά εισοδήματα στις μονές.
Δύο ή τρεις μοναχοί, οι λεγόμενοι «ταξιδιώται»,
εφοδιασμένοι με «άγια»⁵ λείψανα ή
«θαυματουργές»⁶ εικόνες  ξεκινούσαν για
πολύμηνες περιοδείες σε πόλεις και χωριά
«χάριν αγιασμού των πιστών». Εξομολογούσαν
τους πιστούς, έκαναν αγιασμούς στα σπίτια
και καλούσαν τους πιστούς να εγγραφούν στα
κατάστιχα των εισφορών υπέρ της μονής
«ο μεν δια πρόθεσιν, ο δε δια σαρανταλείτουργον,
ο δε δι’ αδελφάτον, ο δ’ άλλος καθώς ευπορεί».

συνεχίζεται



παραπομπές 5 και 6
στις δύο αυτές λέξεις τα εισαγωγικά δικά μου

εικόνα τίτλου
εικαστική σύνθεση του Θανάση Κοσμίδη

ΜΕΤΕΩΡΑ. οδοιπορικό για μια ταινία (2), ΕΡΤ-1, 23-12-84, 22-12-85

               Βασίλης Πολύζος
   METEWPA
          κείμενο για μια ταινία (2)
συνέχεια από την προηγούμενη ανάρτηση (13.4.14),
             

               ΚΟΙΝΟΒΙΑ
Mε το πέρασμα του χρόνου οι αρνητές αυτοί
της κοινωνίας δημιουργούν τη δική τους
μοναστική πολιτεία. Με τον ιδιότυπο πολι-
τισμό της. Η πρώτη οργανωμένη μοναστική
κοινότητα είναι η σκήτη της Δούπιανης
το 12^ο αιώνα. Στα 1333 οργανώθηκαν σε
κοινόβιο οι ασκητές που είχαν εγκατασταθεί
στο βράχο του Αγίου Στεφάνου. Στα 1344
άρχισε η οργάνωση του κοινόβιου του Μεγάλου
Μετέωρου. Κτίτορας και κοινοβιάρχης ο μοναχός
Αθανάσιος ο Μετεωρίτης. Ήρθε εδώ από το
Αγιονόρος και εφάρμωσε στο Μεγάλο Μετέωρο
το αυστηρό τυπικό των αγιορείτικων μοναστηριών.

                
               ΜΟΝΗ ΒΑΡΛΑΑΜ

Mια σκάλα με σχεδόν διακόσιες βαθμίδες
μας ανεβάζει στο σιδερένιο πυλώνα της Μονής
Βαρλαάμ. Η σκάλα κατασκευάστηκε το 1923.
Πρωτόγονο ασανσέρ το πλεχτό καλάθι, ανέβαζε
από το 1563, που πρωτοέγινε, μέχρι το 1922,
τους μοναχούς και τους επισκέπτες της μονής,
που έκλειναν τα μάτια μουρμουρίζοντας
προσευχές. Ο επίσκοπος Γεράσιμος Ράσκας,
που επισκέφτηκε στα 1776 το μοναστήρι,
γράφει σε δεκαπεντασύλλαβους, ομοιοκατά-
ληκτους στίχους, τα εξής ενδιαφέροντα. Σε
δημοτική:
          Ερχόμενος στου Βαρλαάμ,
               θωρώ το ύψος πώχει
          κι από τον φόβο μ’ έλεγα
               δεν ανεβαίνω, όχι!
          Και κατεβάζουν το σχοινί
               το δίκτυ και με βάζουν
          και δένοντας τα μάτια μου
               έτσι και μ’ ανεβάζουν. ³


Τώρα το δίχτυ, λειτουργώντας με ηλεκτρισμό,
ανεβάζει ζαρζαβατικά και είδη μπακαλικής,
φερμένα από την Καλαμπάκα. Επισκέπτες
και μοναχοί, χωρίς εξαίρεση, προτιμούν τη
σκάλα. Και δεν έχουν άδικο.
Η μονή στη σημερινή της μορφή χτίστηκε
από τους αδελφούς Αψαράδες, που ήρθαν
εδώ στα 1517. Οι Αψαράδες έχτισαν το
Καθολικό της μονής, στο όνομα των Αγίων
Πάντων, το γηροκομείο, το εκκλησάκι
των Τριών Ιεραρχών και το παλιό μαγειρείο.
Το Καθολικό χτίστηκε στα 1542. Είναι
σταυροειδής, αγιορείτικος τύπος εκκλησίας
με δύο τρούλους. Ο κύριος ναός και το ιερό
ιστορήθηκαν από τον φημισμένο ζωγράφο
Φράγγο Κατελάνο στα 1548. ⁴
Τέσσερις κίονες υποβαστάζουν με τόξα τον
τρούλο. Ένα σύστημα καπναγωγών στο
θόλο χρησίμευε ταυτόχρονα σαν πρωτόγονο
καλοριφέρ, κρατώντας ζεστούς τους τοίχους
τις νυχτερινές ώρες που έσβηνε η φωτιά.

συνεχίζεται


παραπομπή 3
Η αναφορά στο ποίημα αυτό είναι από το βιβλίο
της Θεοτέκνης Μητσικώστα, Το πέτρινο δάσος των Μετεώρων,
1984, 101.

παραπομπή 4:
Για τον ξακουστό θηβαίο αγιογράφο Φράγγο Κατελάνο
(16^ος αι.) δες περισσότερα και στην ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ
ΕΘΝΟΥΣ  (Εκδοτική Αθηνών, 1974, τομος Ι΄)

εικόνα τίτλου
εικαστική σύνθεση του Θανάση Κοσμίδη     

ΜΕΤΕΩΡΑ, οδοιπορικό για μια ταινία (ΕΡΤ 1, 23-12-84, 22-12-85)

               Βασίλης Πολύζος
   METEWPA
          κείμενο για μια ταινία
                                    
Η ταινία-ντοκιμαντέρ ΜΕΤΕΩΡΑ γυρίστηκε για λογαριασμό
της εκπομπής Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα και προβλήθηκε
από την ΕΡΤ-1 στις 23 Δεκεμβρίου 1984, και ξανά στις
22 Δεκεμβρίου 1985.

Συντελεστές της ταινίας:

έρευνα, σενάριο, κείμενo
ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΟΛΥΖΟΣ

σκηνοθεσία
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΛΛΗΣ

video κάμερα
ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ

video μοντάζ
ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΤΖΗΧΙΔΙΡΟΓΛΟΥ

ήχος μοντάζ
ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΕΛΜΑΤΖΟΓΛΟΥ

σπικάζ
ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΟΛΥΖΟΣ
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΛΛΗΣ

Στούς βυζαντινούς ύμνους
ακουγόταν η φωνή
του ΜΑΝΩΛΗ ΧΑΤΖΗΜΑΡΚΟΥ

Ακολουθεί το κείμενο που έγραψα
για την ταινία.

Β.Π.,
             
    Μ Ε Τ Ε Ω Ρ Α

                ΟΙ ΒΡΑΧΟΙ
Oι αφιλόξενοι ετούτοι βράχοι άρχισαν να
γεννιούνται, όταν πέθαιναν στη Γη
οι τελευταίοι δεινόσαυροι.
Η θάλασσα είδε και έφυγεν... ¹
Η θάλασσα έφυγε.
Γεννήθηκαν οι βράχοι.
Πέτρες ζυγισμένες η μια πάνω στην άλλη.
Μπαλσαμωμένες κεφαλές μυθικών τεράτων.
Δάχτυλα με νύχια γαμψά
γαντζωμένα στον ουρανό.
Περνάει ανάμεσά τους το φως σα λόγχη.
Πάνω τους κούρνιασαν τα μοναστήρια.
Η λιθόπολη των Μετεώρων.

               ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ
Tα μοναστήρια
χτίστηκαν στο χείλος της αβύσσου.
Το 14^ο και το 15^ο αιώνα.
Μέχρι το 15^ο έφτασαν τα είκοσι τέσσερα.
Σήμερα λειτουργούν μονάχα έξι.

Το Μεγάλο Μετέωρο
Η Μονή Βαρλαάμ
Η Μονή Ρουσσάνου
Ο Άγιος Στέφανος
Ο Άι-Νικόλας ο Αναπαυσάς
και η Αγία Τριάδα

               ΑΝΑΧΩΡΗΤΕΣ
Oι πρώτοι αναχωρητές έφτασαν εδώ
πριν σχεδόν χίλια χρόνια.
Ερημίτες
σκηνίτες
στυλίτες
δεντρόβιοι.
Κουβαλώντας μέσα τους
την ανατολίτικη αγάπη της ερήμου.
Φυγόστρατοι
αυτοτιμωρούμενοι
προφήτες της συντέλειας.
Αρνητές ενός κόσμου που χανόταν, καθώς
τα θεμέλια της βυζαντινής αυτοκρατορίας
είχαν αρχίσει κιόλας να τρίζουν.

Αντικρύζουν τους βράχους
κι αναγαλλιάζουν.
Δαμάζουν τη σάρκα τους με αφάνταστες
στερήσεις και ταλαιπωρίες.
Βλέπουν τα πύρινα οράματα του Ιεζεκιήλ.
Με πασσάλους και με σκαλωσιές
ανεβαίνουν στους κατακόρυφους βράχους
σκαρφαλώνουν στις όρθιες πέτρες
νικώντας τον ίλιγγο
τρυπώνουν στις ρηχές σπηλιές.
Και ονειρεύονται
τα μυρίπνοα άνθη του παραδείσου... ²


συνεχίζεται
εικόνα τίτλου
εικαστική σύνθεση του Θανάση Κοσμίδη     
 
παραπομπές 1 και 2:
φράσεις βυζαντινών ύμνων

σημ. 1
χρόνος για τις αναφορές σε πραγματικά στοιχεία
είναι ο χρόνος του γυρίσματος του ντοκιμαντέρ (1984)       

  

Αναδρομές: Τ' Ανάπλι και τα Κάστρα του, ΕΡΤ 1, 23.3.1986 - (9) επίλογος

        Τ’ ΑΝΑΠΛΙ ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΣΤΡΑ ΤΟΥ (9, επίλογος)
                     κείμενα για μια ταινία *
                               του Βασίλη Πολύζου

*Κείμενο για την ομώνυμη ταινία που παρουσιάστηκε 
από την τηλεοπτική εκπομπή ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ
Η ΑΘΗΝΑ (ΕΡΤ 1, 23-3-1986) σε σενάριο Βασίλη Πολύζου
και σκηνοθεσία Κώστα Φωτόπουλου.
   
Σύνδεση με τα προηγούμενα

(Δες αναρτήσεις σε τούτο το ιστολόγιο:
12.9.2012, 16.9.2012, 20.9.2012, 24.92912,
6.10.2012 , 21.10.2012, 23.12.2012 και 13.3.2013).

                ΧΧΙ

Μπάρμπα Φώτη Κόντογλου,
να σου πω την αλήθεια μου,
αυτό τ’ Ανάπλι σου το φοβερό
δεν το βρήκα εύκολα.

 


 Γνώρισα το Ναύπλιο
εν έτει σωτηρίω 1980 τόσο,
ήμερο, ακίνδυνο, τουριστικό.
Το Μπούρτζι καρτ ποστάλ στα μαγαζιά.
Το Παλαμήδι να σερβίρει λεμονάδες.
Το Ιτς-Καλέ ξενοδοχείο πολλών αστέρων.
Το Ναύπλιο το καινούργιο πολυώροφο,
να τραβάει προς τον κάμπο με τα πορτοκάλια,
χωρίς την Κάναθο Πηγή όπου λούζονταν η Ήρα.


‘Ομως σαν κοίταξα καλά
είδα
που απ’ τη ρηχή τη θάλασσα
ανέβαινε ο ρόδινος αχνός
της παλιάς υδατογραφίας.

Κι από τα Πέντε Αδέρφια
κοίταξα κι είδα αριστερά τον Ήλιο
να ζυγιάζεται αιμάτινος στην έξοδο του κόλπου
απλώνοντας ματζέντα στα βουνά της Αρκαδίας.

Κι ήταν ο ίδιος Ήλιος
που μέτρησε τα χρόνια και τους αιώνες
τη δόξα και τους χαλασμούς αυτού του τόπου
̶  Ναυπλία,
Ναύπλιον,
Napoli di Romania,
Ανάπλι,
Ναύπλιο  ̶
σαν ένα ανοιγοκλείσιμο βλεφάρων.

Βασίλης Πολύζος
1986

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Η ταινία-ντοκιμαντέρ Τ’ Ανάπλι και τα Κάστρα του
γυρίστηκε για λογαριασμό της εκπομπής Ελλάδα δεν
είναι μόνο η Αθήνα και προβλήθηκε από την ΕΡΤ-1
στις 23 Μαρτίου 1986, σαν ένα είδος επετειακού
αφιερώματος στη γιορτή της 25^ης Μαρτίου ̇αν και
η πρόθεση τόσο του φίλου σκηνοθέτη, του Κώστα
Φωτόπουλου, που είχε εξ απαλών ονύχων έναν
ιδιαίτερο σύνδεσμο με την πόλη αυτή, όσο και
η δική μου, όταν ανέλαβα το σενάριο, ήταν να
δούμε το Ναύπλιο μέσα σε ένα ευρύτερο ιστορικό,
αλλά και ενορατικό πλαίσιο, αφήνοντας την πόλη
με τις επάλληλες χωροχρονικές επιστρώσεις της,
τα αποτυπώματα χιλιετιών πάνω στις μνήμες της,
να μιλήσει μέσα μας.

Δεν ξέρω σε ποιο βαθμό αυτό πέτυχε. Άλλωστε, εδώ
όπως και στις άλλες συνέχειες, δημοσιεύεται απλώς
και μόνο το κείμενο που έγραψα μετά το ρεπεράζ
και τα γυρίσματα για την ταινία αυτή, χωρίς βέβαια
την εικόνα και τους ήχους της, δηλαδή χωρίς την
ατμόσφαιρα που αναδίδουν αυτά κυρίως τα στοιχεία.

Το Ναύπλιο δεν μπορείς να το αποφύγεις, αν το
περπάτησες έστω μια φορά με απροφύλαχτη καρδιά.
Έρχεται και στοιχειώνει μέσα σου.
Και επικοινωνείς τότε νοερά με εκείνους που το
πλησίασαν πιο πολύ, πιο βαθιά, όπως ο Φώτης
Κόντογλου που ταξιδεύοντας άγγιξε τη μαγεία του
και ζωγράφισε τα κάστρα του.

Συντελεστές της ταινίας:
σενάριο και κείμενα
ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΟΛΥΖΟΣ
σκηνοθεσία
ΚΩΣΤΑΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ
φωτογραφία
ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΑΣΚΑΛΟΘΑΝΑΣΗΣ
ήχος
ΤΑΚΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
μιξάζ
ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ
μοντάζ
ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ
ηλεκτρολόγος
ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΣΤΑΜΑΤΗΣ
κοπή αρνητικού
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΜΟΥ

Βασίλης Πολύζος
Σεπτέμβρης 2012 – Μάρτης 2013 

Αναδρομές: Τ' Ανάπλι και τα Κάστρα του (8) - "με βάλαν έξι μήνες μυστικά φυλακή"

                  Τ’ ΑΝΑΠΛΙ ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΣΤΡΑ ΤΟΥ (8)                       
                         κείμενα για μια ταινία *
                                 του Βασίλη Πολύζου

*Κείμενο για την ομώνυμη ταινία που παρουσιάστηκε
από την τηλεοπτική εκπομπή ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ 
Η ΑΘΗΝΑ (ΕΡΤ 1, 23-3-1986) σε σενάριο Βασίλη Πολύζου
και σκηνοθεσία Κώστα Φωτόπουλου.
    
Σύνδεση με τα προηγούμενα
(Δες αναρτήσεις σε τούτο το ιστολόγιο:
12.9.2012, 16.9.2012, 20.9.2012, 24.92912,
6.10.2012 , 21.10.2012 και  23.12.2012).

                               ΧΙΧ
27 Σεπτέμβρη 1831, ώρα 6 το πρωί.
Ο Γιώργης Μαυρομιχάλης μπαίνει στην εκκλησιά του ‘Αγιου
Σπυρίδωνα...
«...Ησπάσθη την εικόνα και επρόσταξε τον στρατιώτην να
ανάψει ένα κερί. ‘Επειτα υπήγε και εστάθη ακουμβισμένος
εις το φύλλον της θύρας εμβαίνων προς τα αριστερά.
Ο Κωνσταντίνος ίστατο εμβαίνων εις την θύραν δεξιά,
δηλαδή εις το κατώφλιον...» (1)
Ώρα 6.35΄ φτάνει στην εκκλησιά ο Καποδίστριας.
Μια μπιστολιά του Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη και μια
μαχαιριά του Γιώργη ξαπλώνουν νεκρό τον Κυβερνήτη.

Δίπλα στην πόρτα του Άι-Σπυρίδωνα, μέσα σε μπρούτζινο
πλαίσιο, μπορείς ακόμα να δεις το σημάδι του μπαλαρμά. (2)
Και μιαν επιγραφή
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ
ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΕΠΕΣΕΝ ΕΝΤΑΥΘΑ
Τη 27^η Σεπτεμβρίου 1831
Τ’ Ανάπλι κρατάει άσβηστες τις μνήμες του.

                            ΧΧ
Ύστερα ήρθαν εδώ οι Βαυαροί.
Τη συνέχεια θα μας τη διηγηθεί με το δικό του τρόπο ο Φώτης
Κόντογλου:
"1833. Στις 18 Ιανουαρίου αράξανε τα καράβια «Άννα» της
Ρουσίας και «Κορνηλία» της Γαλλίας, έχοντας στη μέση
την εγγλέζικη φρεγάδα «Μαδαγασκάρ» μέσα στην οποία
βρισκότανε ο βασιλιάς Όθωνας. Στις 25, μόλις βγήκε ο ήλιος,
πέσανε απ’ τα Πέντ’ Αδέρφια 21 κανονιές, και κατά το
μεσημέρι βγήκε ο Όθωνας στη στεριά, μέσα σε αλαλαγμό
και σε δόξα.

 Ταραχές κι ακαταστασία. Κακή διοίκηση των Βαυαρέζων.
Ο Κολοκοτρώνης φυλακώνεται για προδότης:
   «Ήλθε τη νύκτα της 7^ης Σεπτεμβρίου και με επήρε ο
   Κλεώπας μοίραρχος με 40 χωροφύλακες και με επήγε
   εις Ιτς Καλέ και με παρέδωσαν εις τον φρούραρχον και
   με βάλαν έξη μήνες μυστικά φυλακή, χωρίς να ίδω
   άνθρωπον εκτός του δεσμοφύλακα...Δια τρεις ημέρες
   δεν ήξευρα πού υπάρχω, μου εφαίνετο όνειρο, ερωτούσα
   τον εαυτόν μου αν ήμουν εγώ ο ίδιος ή άλλος κανείς, δεν
   καταλάβαινα διατί με έχουν κλεισμένον». 
1834. Ο Κολοκοτρώνης καταδικάζεται σε θάνατο και κλείνεται
ατο Παλαμήδι. Ο Όθωνας μισεύει απ’ τ’ Ανάπλι και πηγαίνει
στη νέα πρωτεύουσα, στην Αθήνα.
1836. Ο πατέρας τ’ ‘Οθωνα, ο Λουδοβίκος ο βασιλιάς
της Βαυαρίας, έρχεται στην Ελλάδα να δει το γιο του και
πάγει και στ’ Ανάπλι.
1858. Ο Όθωνας μαζί με την Αμαλία βγαίνει στ’ Ανάπλι
και γιορτάζει τα εικοσιπέντε του. Πρωτόφαντες φέστες
στα τυραγνισμένα ελληνικά χώματα.
1861. Συνωμοσία για να διώξουνε τον Όθωνα. Πανάσταση
της φρουράς τ’ Αναπλιού. Ανοίγουνε τις φυλακές στο
Παλαμήδι. Σύνθημα «Σκοτάδι-Σπαθί».
1862. Βασιλικός στρατός πολιορκεί τ’ Ανάπλι.
Οι πολιορκημένοι, στερημένοι από ψωμί, ζητάνε να τους
δοθή αμνηστία. Τούς δίνεται, εξόν απ’ τους πρωταίτιους,
που μπαρκαριστήκανε σε δυο γαλλικά καράβια και πήγανε
στη Σμύρνη. Μα πάλε, στις 10 τ’ Οχτώβρη, σηκώθηκε ξανά
πανάσταση για να διώξουνε τον Όθωνα. Κείνες τις μέρες
ο βασιλιάς έτυχε να βρίσκεται στην Καλαμάτα. Τέλος στις
12 του μηνός, σαν έφταξε στον Πειραιά, δεν εβγήκε στη
στεριά, παρά πέρασε απ’ το καραβοβάπορο «Αμαλία»
στο εγγλέζικο πολεμικό «Σκύλα» κι έφυγε για το Τριέστι." (3)

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

σημειώσεις

(1) Από την κατάθεση του μάρτυρα Σωτήρη Μητρόπουλου,
επίτροπου της εκκλησίας («Γενική Εφημερίς»,  αριθμ. 84-85
του 1831, πρακτικά της δίκης του Γιώργη Μαυρομιχάλη).
Δ. Φωτιάδη, Η Επανάσταση του ’21, έκδοση Ν. Βότση,
τόμος ΙV, σελ. 247.

(2) μπαλαρμάς: δυο βόλια δεμένα μεταξύ τους με αλυσίδα.
Η πιστόλα του Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη ήταν γεμισμένη
με μπαλαρμά

(3) Φ. Κόντογλου, Ταξίδια (Τ’ Ανάπλι), έκδοση «ΑΣΤΗΡ» 1981.


Εικόνες (από επάνω προς τα κάτω):

1.  Η δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια,
     έργο του Διονυσίου Τσόκου, 1850.
2.  Η πόρτα του Αγίου Σπυρίδωνα. Δεξιά το σημάδι  της σφαίρας
      από τον πυροβολισμό του φρουρού Ι. Καραγιάννη.
3.  Η άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο. Αντίγρα φο του πίνακα
     του Peter  von Hess από τον Νικόλαο Φερεκείδη
     (Εθνική Τράπεζα)